🔶در علم شیمی، سامانه یا سیستم به بخشی از جهان گفته می‌شود که برای مطالعه و بررسی انتخاب شده است. این بخش می‌تواند یک ظرف واکنش، یک سلول الکتروشیمیایی، یک مولکول به تنهایی، یک اتم و یا یک اقیانوس و حتی کل جهان باشد.
وقتی در مورد تبخیر آب صحبت می کنیم، چنانچه اطلاعات دیگری در اختیار مخاطب قرار ندهیم، همان مولکول و یا مولکول های آب که تبخیر می شوند، می توانند سامانه را تشکیل دهند که با جذب انرژی از محیط پیرامون سطح انرژی آنها افزایش می یابد، چرا که سامانه می تواند مرز حقیقی یا فرضی داشته باشند.
هر چیزی خارج از سامانه، محیط اطراف (surroundings) نامیده می‌شود.

انواع سامانه‌ها در شیمی بر اساس تبادل ماده و انرژی با محیط اطراف به سه دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

1. سامانه باز (Open System): این نوع سامانه هم ماده و هم انرژی را با محیط اطراف مبادله می‌کند. به عنوان مثال، یک بشر حاوی آب در حال جوش یک سامانه باز است زیرا بخار آب (ماده) از بشر خارج می‌شود و گرما (انرژی) نیز به محیط منتقل می‌شود.

2. سامانه بسته (Closed System): این نوع سامانه انرژی را با محیط اطراف مبادله می‌کند، اما ماده را نه. به عنوان مثال، یک ظرف دربسته که حاوی یک واکنش شیمیایی است را در نظر بگیرید. گرما می‌تواند به ظرف وارد یا از آن خارج شود، اما ماده نمی‌تواند از ظرف خارج شود یا به آن وارد شود.

3. سامانه منزوی (Isolated System): این نوع سامانه نه ماده و نه انرژی را با محیط اطراف مبادله نمی‌کند. یک فلاسک حرارتی ایده‌آل (که به طور کامل از انتقال حرارت جلوگیری می‌کند) یک مثال فرضی از یک سامانه منزوی است. در عمل، ایجاد یک سامانه کاملاً منزوی غیرممکن است، اما می‌توان شرایطی را ایجاد کرد که تبادل ماده و انرژی به حداقل برسد.

🔺ارسال از آقای محسن رضایی گرمه چشمه، دبیر شیمی دبیرستان‌های اردبیل